کل عناوين
شهرستانها
به گزارش خیمه، زنجان شهر کوچکی است و جمعیت آن به پانصد هزار نفر نمیرسد، اما سالهاست که در این دسته عزاداری بیش از صد هزار نفر شرکت میکنند.
حسینیه اعظم زنجان و گرمابه آن در جنوبیترین بخش بافت قدیمی شهر زنجان و در محلهای معروف به همین نام واقع شده که در گذشته مشرف به دروازهی جنوبی شهر ـ دروازه قلتوق ـ بوده است و بر اساس کتیبهای که بر سردر ورودی گرمابهی این مجموعه قرار دارد، تاریخ تجدید بنای آن به عهد ناصرالدین شاه باز میگردد.
شرکت بینظیر عزاداران از اقصی نقاط کشور در این دسته عزاداری، دارا بودن عنوان دومین قربانگاه بزرگ پس از سرزمین منا، نذورات بیشمار از سراسر جهان و در نهایت قدمت و پیشینهی تاریخی این دستهی عزاداری، آن را به یک رویداد فرهنگی منحصر به فرد تبدیل کرده است.
تاريخچه
تاريخچه حسينيه اعظم را با ياري گرفتن از گزارش شفاهي اهالي محل، معمرين، خادمين و هيأت امنای قديمي و از آن اشخاصي كه خودشان به طور مستقيم و يا غير مستقيم از طريق پدر بزرگهايشان و از كسان ديگر راجع به قدمت و تاريخ گذشته حسينيه خاطراتي داشتهاند، نقل ميكنيم.
اولين سند مكتوب كه با مهر حاج ميرزا لطفالله شيخالاسلام و آخوند ملاكاظم ممهور شده، صفرالمظفر 1295 هجري قمري را نشان ميدهد كه در زير وقفنامه دو شخص خيّر و نيكوكار به نامهاي حاج ميرزا محمد نقي و حاج ميرزا بابايي تاجر كه دو باب دكان را وقف صحيح شرعي نمودهاند، آمده است.
در اين وقفنامه قيد شده است: «با اطلاع عاليجناب آخوند ملا علياصغر روضهخوان در راه جناب ابيعبدالله الحسين(ع) در تكيه حسينيه خرج و احسان نمايند از اول ماه محرم تا دوازدهم محرم هر قسم مصلحت بداند، صاحباختيار است.»
دومين سند مكتوب كه با مهر سيد عبدالرحيم مجتهد و آقا سيدعلي و آقا شيخ ابراهيم ممهور شده، مربوط به تاريخ شوال 1322 هجري قمري است كه شخصي بنام حاج محمد هاشم شريفالعلماء وقف صحيح شرعي و حبس مخلد نموده همگي مساحت ششدانگ و يك شعير و دو ثلث شعير قريه دهجلال از قراء سجاسرود خمسه را با كافه توابع و ملحقات و مزارع مائيه و دعيه و مراتع و معالف و بساتين و مياه و عيون و انهار و املاك ... و عمارات و محل اكداس و طراقين بر حضرت سيدالشهداء ارواح العالمين له الفداء.
البته شايان ذكر است كه نامبرده اين روستا را به مساجد و مدارس واقعه در ذيل كه در دارالسعاده زنجان واقع است وقف نموده. اين مساجد و مدارس عبارتند از:
1. مدرسه و مسجد رضوانمعان المغفور آخوند ملاعلي اعليالله مقامه الشريف
2. مدرسه و مسجد رضوانمكان المبرور آقا سيد فتحالله طاب ثراه
3. مدرسه و مسجد مقابل حمام حاجي داداش در راسته بازار
4. مدرسه و مسجد حسينيه
5. مدرسه و مسجد ملا محمدعلي
آنچه در اينجا قابل توجه است، اين كه در سال 1322 هجري قمري حسينيه اعظم هم مدرسه بوده هم مسجد؛ زيرا واقف در توضيحاتي كه در وقفنامه آورده، قید نموده است كه متولي، منافع قريه مذكور را در وهله اول به تعميرات مدارس و مساجد و تأمين آب آنها به مصرف برساند و نه عشر ديگر را به حضرات طلاب محصلين ساكنين در حجرات هر مدرسه بپردازد، آن هم از قرار هر حجره سه نفر طلبه. در ضمن مشروط به اين كه هر طلبه بيش از يك ماه در خارج مدرسه نماند و اگر بيرون رود و برگردد بايد لااقل دو ماه تمام در حجره خود مقيم باشد تا شهريه دريافت نمايد.
حال به يك سند مكتوب ديگر اشاره ميكنيم؛ اين سند سنگ نوشتهاي است كه در راهرو و مدخل ورودي مسجد حسينيه هماكنون بر ديوار نصب شده و اشعار زير بر روي آن كندهكاري شده است:
بعد حمد خداي عزوجل
كه كريم است و قادر و منّان
جمعي از مؤمنين اهل محل
همه در زهد بوذر و سلمان
سّيد و ميرشان محمدعلي
صاحب جاه و فر و عزت و شان
درّ درياي پاك پيغمبر
پور و هم اسم موسي عمران
مسجدي خواستند بيمانند
طرح از لطف حضرت يزدان
چون به پايان رسيد اين مسجد
هاتفي سفت اين در غلتان
حَبّذا مسجدي كه در منظر
آمده رشك روضهی رضوان
سال تاريخ او طلب كردم
روزي از صوفي خجسته بيان
كلك بگرفت و ريخت از كلكش
بر ورق اين جواهر الوان
بود از وجه پاك اين معبد
طلعت مسجدالحرام عيان
همانطور كه تاريخ سنگ نوشته نشان ميدهد، اهالي محل اين مسجد را در سال 1261 هجري به پايان رساندهاند. البته طبق گفته معمرين و اهالي محل اين تاريخ مربوط به زمان يا سال تأسيس مسجد نيست، بلكه مربوط به تعمير و بازسازي مسجد است. وجود يك سند مكتوب ديگر گفته معمرين را قريب به يقين مينمايد. اين سند علَمي است كه بر روي آن تاريخ (1221) كنده شده و به مسجد حسينيه اهداء گرديده است.
اينها سندهاي موجود و مكتوب درباره تاريخ تأسيس حسينيه اعظم است ولي گفتههاي شفاهي به زمانهاي پيش از اين سالها اشاره دارد. ميگويند در تاريخ 1114 هجري قمري زنگ بزرگي به مسجد اهداء شده و اين زنگ تا چهل يا پنجاه سال پيش موجود بود كه بعد شكسته شده و از بين رفته است.
همراه اين زنگ مقاديري وسايل ديگر مثل طبل و شيپور و چند قطعه شمشير و يك عدد كشكول هم بوده كه از آنها هم فعلاً اثري نيست. شايد در زمان رضاخان به علت تعطيلي مساجد جمعآوري و احتمالاً به مراكز فرهنگي و باستاني بردهاند و يا اصلاً معدوم كردهاند.
براي تعيين دقيق تأسيس و احداث مسجد به مدارك ديگري نيز نياز ميباشد كه متأسفانه به آنها دسترسي پيدا نشد. لذا براي نزديك شدن به تاريخ حقيقي بناي مسجد، بهتر اين است كه قدمت بافت شهر، تاريخ بناي مساجد و آثار ديگر باستاني شهر را كه در اطراف و يا نزديكي حسينيه قرار دارند بررسي نمود.
ثبت در فهرست ميراث معنوي كشور
مسئول روابط عمومي اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري استان زنجان، با اشاره به ويژگي منحصر به فرد دسته عزاداري حسينيه اعظم زنجان كه موجب شهرت جهاني آن شده است، از تلاش اداره كل ميراث فرهنگي براي ثبت اين رويداد فرهنگي در فهرست ميراث معنوي كشور خبر داد و گفت: پيش از اين، مراسم قاليشويان مشهد اردهال، آيين عزاداري سالار شهيدان در آران و بيدگل، نخلگرداني روز عاشورا در قمصر كاشان و ... در اين فهرست جاي گرفتهاند.
به گفته اين كارشناس فرهنگي، شركت كمنظير عزاداران از اقصي نقاط كشور در اين دستهی عزاداري، دارا بودن عنوان دومين قربانگاه بزرگ پس از سرزمين مني، نذورات بيشمار از سراسر كشور و در نهايت، قدمت و پيشينهی تاريخي اين دستهی عزاداري، آن را به عنوان يك رويداد فرهنگي منحصر به فرد، شاخص ساخته است.
شانقلي با اشاره به قدمت مسجد حسينيه اعظم زنجان و حمام تاريخي آن، يادآور شد: حمام تاريخي اين مجموعهی مذهبي پيش از اين در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده و با همكاري ميراث فرهنگي و هيأت امناي مجموعه و نيز كمكهاي مردمي، مرمت و بازسازي شده و در صورت تخصيص اعتبار مورد نياز، به عنوان موزهی حسينيهی اعظم زنجان مورد بهرهبرداري قرار ميگيرد كه در اين مورد، وسايل مربوط به محرم و عزاداري سالار شهيدان جمعآوري شده و در معرض ديد عموم قرار خواهند گرفت.
وي افزود: «مسجد حسينيه اعظم زنجان و گرمابه آن در جنوبيترين بخش بافت قديمي شهر زنجان و در محلهاي معروف به سيدلر واقع شده كه سابقاً به دروازه جنوبي شهر (دروازه قلتوق) مشرف بوده است و بر اساس كتيبهاي كه بر سردر ورودي گرمابهی اين مجموعه قرار دارد، تاريخ تجديد بناي آن به عهد ناصرالدين شاه باز ميگردد.»
حسینیه اعظم زنجان و گرمابه آن در جنوبیترین بخش بافت قدیمی شهر زنجان و در محلهای معروف به همین نام واقع شده که در گذشته مشرف به دروازهی جنوبی شهر ـ دروازه قلتوق ـ بوده است و بر اساس کتیبهای که بر سردر ورودی گرمابهی این مجموعه قرار دارد، تاریخ تجدید بنای آن به عهد ناصرالدین شاه باز میگردد.
شرکت بینظیر عزاداران از اقصی نقاط کشور در این دسته عزاداری، دارا بودن عنوان دومین قربانگاه بزرگ پس از سرزمین منا، نذورات بیشمار از سراسر جهان و در نهایت قدمت و پیشینهی تاریخی این دستهی عزاداری، آن را به یک رویداد فرهنگی منحصر به فرد تبدیل کرده است.
تاريخچه
تاريخچه حسينيه اعظم را با ياري گرفتن از گزارش شفاهي اهالي محل، معمرين، خادمين و هيأت امنای قديمي و از آن اشخاصي كه خودشان به طور مستقيم و يا غير مستقيم از طريق پدر بزرگهايشان و از كسان ديگر راجع به قدمت و تاريخ گذشته حسينيه خاطراتي داشتهاند، نقل ميكنيم.
اولين سند مكتوب كه با مهر حاج ميرزا لطفالله شيخالاسلام و آخوند ملاكاظم ممهور شده، صفرالمظفر 1295 هجري قمري را نشان ميدهد كه در زير وقفنامه دو شخص خيّر و نيكوكار به نامهاي حاج ميرزا محمد نقي و حاج ميرزا بابايي تاجر كه دو باب دكان را وقف صحيح شرعي نمودهاند، آمده است.
در اين وقفنامه قيد شده است: «با اطلاع عاليجناب آخوند ملا علياصغر روضهخوان در راه جناب ابيعبدالله الحسين(ع) در تكيه حسينيه خرج و احسان نمايند از اول ماه محرم تا دوازدهم محرم هر قسم مصلحت بداند، صاحباختيار است.»
دومين سند مكتوب كه با مهر سيد عبدالرحيم مجتهد و آقا سيدعلي و آقا شيخ ابراهيم ممهور شده، مربوط به تاريخ شوال 1322 هجري قمري است كه شخصي بنام حاج محمد هاشم شريفالعلماء وقف صحيح شرعي و حبس مخلد نموده همگي مساحت ششدانگ و يك شعير و دو ثلث شعير قريه دهجلال از قراء سجاسرود خمسه را با كافه توابع و ملحقات و مزارع مائيه و دعيه و مراتع و معالف و بساتين و مياه و عيون و انهار و املاك ... و عمارات و محل اكداس و طراقين بر حضرت سيدالشهداء ارواح العالمين له الفداء.
البته شايان ذكر است كه نامبرده اين روستا را به مساجد و مدارس واقعه در ذيل كه در دارالسعاده زنجان واقع است وقف نموده. اين مساجد و مدارس عبارتند از:
1. مدرسه و مسجد رضوانمعان المغفور آخوند ملاعلي اعليالله مقامه الشريف
2. مدرسه و مسجد رضوانمكان المبرور آقا سيد فتحالله طاب ثراه
3. مدرسه و مسجد مقابل حمام حاجي داداش در راسته بازار
4. مدرسه و مسجد حسينيه
5. مدرسه و مسجد ملا محمدعلي
آنچه در اينجا قابل توجه است، اين كه در سال 1322 هجري قمري حسينيه اعظم هم مدرسه بوده هم مسجد؛ زيرا واقف در توضيحاتي كه در وقفنامه آورده، قید نموده است كه متولي، منافع قريه مذكور را در وهله اول به تعميرات مدارس و مساجد و تأمين آب آنها به مصرف برساند و نه عشر ديگر را به حضرات طلاب محصلين ساكنين در حجرات هر مدرسه بپردازد، آن هم از قرار هر حجره سه نفر طلبه. در ضمن مشروط به اين كه هر طلبه بيش از يك ماه در خارج مدرسه نماند و اگر بيرون رود و برگردد بايد لااقل دو ماه تمام در حجره خود مقيم باشد تا شهريه دريافت نمايد.
حال به يك سند مكتوب ديگر اشاره ميكنيم؛ اين سند سنگ نوشتهاي است كه در راهرو و مدخل ورودي مسجد حسينيه هماكنون بر ديوار نصب شده و اشعار زير بر روي آن كندهكاري شده است:
بعد حمد خداي عزوجل
كه كريم است و قادر و منّان
جمعي از مؤمنين اهل محل
همه در زهد بوذر و سلمان
سّيد و ميرشان محمدعلي
صاحب جاه و فر و عزت و شان
درّ درياي پاك پيغمبر
پور و هم اسم موسي عمران
مسجدي خواستند بيمانند
طرح از لطف حضرت يزدان
چون به پايان رسيد اين مسجد
هاتفي سفت اين در غلتان
حَبّذا مسجدي كه در منظر
آمده رشك روضهی رضوان
سال تاريخ او طلب كردم
روزي از صوفي خجسته بيان
كلك بگرفت و ريخت از كلكش
بر ورق اين جواهر الوان
بود از وجه پاك اين معبد
طلعت مسجدالحرام عيان
همانطور كه تاريخ سنگ نوشته نشان ميدهد، اهالي محل اين مسجد را در سال 1261 هجري به پايان رساندهاند. البته طبق گفته معمرين و اهالي محل اين تاريخ مربوط به زمان يا سال تأسيس مسجد نيست، بلكه مربوط به تعمير و بازسازي مسجد است. وجود يك سند مكتوب ديگر گفته معمرين را قريب به يقين مينمايد. اين سند علَمي است كه بر روي آن تاريخ (1221) كنده شده و به مسجد حسينيه اهداء گرديده است.
اينها سندهاي موجود و مكتوب درباره تاريخ تأسيس حسينيه اعظم است ولي گفتههاي شفاهي به زمانهاي پيش از اين سالها اشاره دارد. ميگويند در تاريخ 1114 هجري قمري زنگ بزرگي به مسجد اهداء شده و اين زنگ تا چهل يا پنجاه سال پيش موجود بود كه بعد شكسته شده و از بين رفته است.
همراه اين زنگ مقاديري وسايل ديگر مثل طبل و شيپور و چند قطعه شمشير و يك عدد كشكول هم بوده كه از آنها هم فعلاً اثري نيست. شايد در زمان رضاخان به علت تعطيلي مساجد جمعآوري و احتمالاً به مراكز فرهنگي و باستاني بردهاند و يا اصلاً معدوم كردهاند.
براي تعيين دقيق تأسيس و احداث مسجد به مدارك ديگري نيز نياز ميباشد كه متأسفانه به آنها دسترسي پيدا نشد. لذا براي نزديك شدن به تاريخ حقيقي بناي مسجد، بهتر اين است كه قدمت بافت شهر، تاريخ بناي مساجد و آثار ديگر باستاني شهر را كه در اطراف و يا نزديكي حسينيه قرار دارند بررسي نمود.
ثبت در فهرست ميراث معنوي كشور
مسئول روابط عمومي اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري استان زنجان، با اشاره به ويژگي منحصر به فرد دسته عزاداري حسينيه اعظم زنجان كه موجب شهرت جهاني آن شده است، از تلاش اداره كل ميراث فرهنگي براي ثبت اين رويداد فرهنگي در فهرست ميراث معنوي كشور خبر داد و گفت: پيش از اين، مراسم قاليشويان مشهد اردهال، آيين عزاداري سالار شهيدان در آران و بيدگل، نخلگرداني روز عاشورا در قمصر كاشان و ... در اين فهرست جاي گرفتهاند.
به گفته اين كارشناس فرهنگي، شركت كمنظير عزاداران از اقصي نقاط كشور در اين دستهی عزاداري، دارا بودن عنوان دومين قربانگاه بزرگ پس از سرزمين مني، نذورات بيشمار از سراسر كشور و در نهايت، قدمت و پيشينهی تاريخي اين دستهی عزاداري، آن را به عنوان يك رويداد فرهنگي منحصر به فرد، شاخص ساخته است.
شانقلي با اشاره به قدمت مسجد حسينيه اعظم زنجان و حمام تاريخي آن، يادآور شد: حمام تاريخي اين مجموعهی مذهبي پيش از اين در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده و با همكاري ميراث فرهنگي و هيأت امناي مجموعه و نيز كمكهاي مردمي، مرمت و بازسازي شده و در صورت تخصيص اعتبار مورد نياز، به عنوان موزهی حسينيهی اعظم زنجان مورد بهرهبرداري قرار ميگيرد كه در اين مورد، وسايل مربوط به محرم و عزاداري سالار شهيدان جمعآوري شده و در معرض ديد عموم قرار خواهند گرفت.
وي افزود: «مسجد حسينيه اعظم زنجان و گرمابه آن در جنوبيترين بخش بافت قديمي شهر زنجان و در محلهاي معروف به سيدلر واقع شده كه سابقاً به دروازه جنوبي شهر (دروازه قلتوق) مشرف بوده است و بر اساس كتيبهاي كه بر سردر ورودي گرمابهی اين مجموعه قرار دارد، تاريخ تجديد بناي آن به عهد ناصرالدين شاه باز ميگردد.»
کد مطلب : 2305
 ارسال اين مطلب به دوستان |
 دريافت فايل مطلب |
 نسخه قابل چاپ |
1387-06-03 20:08
|
| سلام سلام ما داریم برا حسینیه مان وقف نامه می نویسیم اگر بخواهید دوباره وقفنامه بنویسید....چه نکاتی را به نظرتان میآید که باید ذکر کنیم؟ لطفا جواب را سریعتر میل کنید. |
| عاشورای حسينی در لبنان |
| هروله مقدس |
| مراسم عزاداري سالارشهيدان با حضور ایرانیان در چين |
| مراسم عزاداری حسینی در نیویورک برگزار شد |
